"Tháng Giêng là tháng ăn chơi, tháng hai trồng đậu trồng cà..." Câu ca dao quen thuộc đã đi sâu vào tâm thức người Việt, nói lên cái hồn của những ngày xuân. Và khi trăng tròn tháng Giêng xuất hiện cũng là lúc Tết Nguyên Tiêu đến, hay còn được gọi với cái tên khác là lễ Thượng Nguyên (tiếng Việt cổ) và lễ Nguyên Tiêu. Rằm tháng giêng là dịp để mọi người nhìn lại một năm đã qua, hướng đến một năm mới với những hy vọng tốt đẹp.
Rằm tháng Giêng là gì?
Rằm tháng Giêng ngày trăng tròn đầu tiên của năm, không chỉ là một ngày rằm thông thường mà còn là một lễ hội lớn, mang đậm giá trị văn hóa và tâm linh. Cái tên Thượng Nguyên thể hiện ý nghĩa về sự khởi đầu, sự tinh khôi. Trong khi đó, Nguyên Tiêu lại gợi lên hình ảnh đêm trăng sáng rực rỡ, những chiếc đèn lồng lung linh huyền ảo.
Theo lịch vạn niên năm 2025, giờ đẹp cúng rằm tháng giêng là vào các khung giờ sau: giờ Mão (5-7h), giờ Tỵ (9-11h), giờ Ngọ (11-13h), giờ Thân (15-17h) và giờ Dậu (17-19h). Tuy nhiên, việc cúng lễ Thượng Nguyên quan trọng nhất vẫn là lòng thành tâm chứ không nhất thiết phải quá câu nệ về mặt thời gian.
Tập tục làm lễ cúng Tết Nguyên Tiêu ở các nước châu Á
Điểm chung của các nước châu Á trong dịp Rằm tháng Giêng là đều coi đây là dịp để gắn kết cộng đồng, gia đình và thể hiện lòng biết ơn đối với thần linh, tổ tiên. Mỗi quốc gia lại có những cách thức tổ chức và tập tục riêng, tạo nên sự đa dạng và phong phú cho ngày lễ này. Dù có những khác biệt, nhưng tất cả đều hướng đến những giá trị tốt đẹp như hòa bình, hạnh phúc và thịnh vượng.
Tết Nguyên Tiêu ở Việt Nam
Người Việt Nam xem rằm tháng Giêng là một trong những ngày lễ quan trọng nhất năm. Vào ngày này, người dân thường đi chùa, đền, miếu để cầu an, cầu tài lộc và tham gia các hoạt động văn hóa truyền thống. Mâm cúng rằm tháng Giêng thường có các món ăn như xôi gấc, chè trôi nước, bánh trôi... mang ý nghĩa cầu mong sự ấm no, hạnh phúc và viên mãn. Đặc biệt, với người Hoa gốc Việt, họ còn có tập tục làm món chè trôi nước với ý nghĩa tượng trưng cho sự đoàn viên, sum vầy của gia đình.
Điểm giống và khác so với người Kinh
Điểm giống:
Thời gian: Đều diễn ra vào ngày rằm tháng Giêng âm lịch.
Ý nghĩa: Đều là dịp để mọi người sum họp, quây quần bên gia đình, tưởng nhớ tổ tiên và cầu mong một năm mới an lành, hạnh phúc.
Món ăn: Cũng có một số món ăn đặc trưng như chè trôi nước, xôi gấc...
Điểm khác:
Tập tục: Người Hoa có nhiều tập tục riêng như cúng Thần Tài, cúng tổ tiên bằng các món ăn đặc trưng của họ như bánh tổ, lạp xưởng, vịt quay... Đặc biệt, người Hoa rất coi trọng việc ăn chay vào ngày rằm tháng Giêng.
Món ăn: Ngoài các món ăn truyền thống, người Hoa còn có những món ăn đặc trưng riêng như chè trôi nước, xôi gấc, bánh tổ, lạp xưởng, vịt quay, há cảo...
Hoạt động: Người Hoa thường tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng như múa lân, rước đèn lồng, hát tuồng...
Những hoạt động nổi bật được tổ chức trong dịp Tết Nguyên Tiêu của người Hoa
Trong dịp Tết Nguyên Tiêu, người Hoa thường có nhiều hoạt động đặc sắc và nổi bật, mang đậm nét văn hóa truyền thống của mình. Một số hoạt động tiêu biểu có thể kể đến như:
Cúng Thần Tài: Thần Tài được coi là vị thần mang lại tài lộc và may mắn. Vào ngày rằm tháng Giêng, người Hoa thường cúng Thần Tài để cầu mong một năm mới làm ăn phát đạt, sung túc.
Cúng gia tiên: Người Hoa rất coi trọng việc thờ cúng tổ tiên. Vào ngày Tết Nguyên Tiêu, họ thường chuẩn bị mâm cúng gia tiên để bày tỏ lòng biết ơn đối với những người đã khuất.
Ăn chay: Nhiều người Hoa có tục lệ ăn chay vào ngày rằm tháng Giêng để thanh tịnh tâm hồn và cầu mong những điều tốt lành.
Làm đèn lồng: Đèn lồng là một vật phẩm không thể thiếu trong dịp Tết Nguyên Tiêu của người Hoa. Họ thường tự tay làm những chiếc đèn lồng với nhiều hình dáng và màu sắc khác nhau để treo trong nhà hoặc ngoài phố.
Múa lân: Múa lân là một môn nghệ thuật truyền thống của người Hoa, thường được biểu diễn trong các dịp lễ hội, đặc biệt là Tết Nguyên Tiêu. Múa lân không chỉ mang lại không khí vui tươi, náo nhiệt mà còn có ý nghĩa xua đuổi tà ma, mang lại may mắn.
Hát tuồng: Hát tuồng là một loại hình nghệ thuật cổ truyền của người Hoa, thường được biểu diễn trong các dịp lễ hội. Hát tuồng không chỉ là hình thức giải trí mà còn là cách để người Hoa bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của mình.
Rước đèn lồng: Vào đêm rằm tháng Giêng, người Hoa thường tổ chức rước đèn lồng trên khắp các đường phố. Đây là một hoạt động rất sôi động và thu hút đông đảo người tham gia.
Ăn chè trôi nước: Chè trôi nước là một món ăn truyền thống của người Hoa, thường được ăn vào dịp Tết Nguyên Tiêu. Chè trôi nước có hình dáng tròn, tượng trưng cho sự viên mãn, tròn đầy.
Ngoài ra, người Hoa còn có nhiều hoạt động khác để đón Tết Nguyên Tiêu như xem pháo hoa, chơi cờ tướng, tham gia các trò chơi dân gian... Tất cả những hoạt động này đã tạo nên một không khí vui tươi, náo nhiệt và đậm đà bản sắc văn hóa của người Hoa trong dịp Tết Nguyên Tiêu.
Tết Nguyên Tiêu ở Trung Quốc
Tết Nguyên Tiêu ở Trung Quốc còn được gọi là Tết Hoa Đăng. Vào ngày này, khắp nơi đều treo đèn lồng, thưởng thức bánh trôi và tham gia các hoạt động vui chơi, giải trí. Người Trung Quốc tin rằng việc ngắm đèn lồng sẽ mang lại may mắn và xua đuổi tà ma.
Tết Nguyên Tiêu ở Hàn Quốc
Ở Hàn Quốc, Tết Nguyên Tiêu được gọi là Daeboreum, là một trong những ngày lễ truyền thống quan trọng nhất. Vào ngày này, người Hàn Quốc thường ăn các món ăn làm từ ngũ cốc, chơi trò chơi dân gian và đốt lửa trại để cầu mong một năm mới mùa màng bội thu và cuộc sống ấm no.
Rằm tháng Giêng không chỉ là một ngày lễ mà còn là dịp để mỗi người chúng ta lắng lại, nhìn nhận về bản thân và kết nối với những giá trị văn hóa truyền thống. Ánh trăng tròn tháng Giêng sẽ tiếp tục soi sáng và dẫn lối cho chúng ta trên hành trình phía trước.
